|
JPAGE_CURRENT_OF_TOTAL  Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο αξίζει να επικεντρώσει κανείς το ενδιαφέρον του στις μεγάλες δημόσιες συγκεντρώσεις επ? ευκαιρία των εορτών, στo πλαίσιο των οποίων διεξάγονταν μουσικοί αγώνες. Συνηθέστερα επρόκειτο για παραστάσεις που έδιναν οι επαγγελματίες αοιδοί ή οι ραψωδοί, άδοντας συνήθως με τη συνοδεία λύρας ή αντίστοιχα, εκφέροντας εκφραστικά, κρατώντας ένα ραβδί - σύμβολο ισχύος, ποιητικά κείμενα του μεγάλου ποιητή Ομήρου και σπανιότερα (όσον αφορά τους ραψωδούς) δικές τους ποιητικές συνθέσεις.
Τις παραστάσεις αυτές των αοιδών ή ραψωδών συνόδευε ενίοτε στο τραγούδι και το χορό μια ομάδα νεαρών που λειτουργούσε ως εσωτερικό ακροατήριο του πρωταγωνιστή αοιδού ή ραψωδού, αν θεωρήσουμε ότι το εξωτερικό ακροατήριό του ήταν το ευρύ κοινό που προσερχόταν για να απολαύσει την παράσταση. Στις ραψωδίες δ?, θ?, ζ? της Οδύσσειας και Σ΄ της Ιλιάδας ο όμιλος των ατόμων που παρακολουθεί τη μουσική παράσταση, παρασύρεται και συνοδεύει με ρυθμικές - μιμητικές κινήσεις τους πρωταγωνιστές της παράστασης, αναδεικνύοντας το ταλέντο τους. Η προφορική εκφορά ή το τραγούδι του ποιητικού λόγου (αοιδή) προκαλούσε τόσο συγκινησιακές, όσο και διανοητικές αντιδράσεις στον ακροατή. Ο ραψωδός Ίων στον ομώνυμο διάλογο του Πλάτωνα παραδέχεται τα ακόλουθα: «Αν τους κάνω να κλάψουν, θα βάλω τα γέλια, γιατί θα έχω κερδίσει χρήματα. Αν τους κάνω όμως να γελάσουν, τότε θα κλάψω εγώ, γιατί θα έχω χάσει χρήματα» (535e). Απώτατος στόχος του αοιδού και ραψωδού ήταν να διεισδύσει στη διάνοια του ποιητή, του οποίου ποίημα ή τμήμα αυτού καλούνταν να παραστήσει και κατειλημμένος από ένα είδος ερμηνευτικής μανίας από το Θεό ή τη Μούσα (εγγυήτρια της ακρίβειας, των λεγομένων και φορέας συλλογικής ιστορικής μνήμης), να μεταφέρει την παθολογία του στο ακροατήριο προκαλώντας την εμ-πάθεια (την εμπλοκή στα πάθη) του ακροατηρίου στα δρώμενά του. Ο αρχαϊκός ακροατής φαίνεται ότι επιζητούσε από τη μουσική παράσταση ένα μύθο (αυτόν που του προσέφερε ο αοιδός), προκειμένου να υπερβεί τις δυσάρεστες καταστάσεις που αντιμετώπιζε στην καθημερινότητά του. Μία βασική παράμετρος για τη θετική ή μη πρόσληψη της αοιδής ήταν σαφέστατα και η εμπλοκή του προσωπικού βιώματος του ακροατή. Στη ραψωδία θ? της Οδύσσειας για παράδειγμα (στ. 531), οι παρευρισκόμενοι στο παλάτι του Αντινόου τέρπονται από την παράσταση που δίνει ο Δημόδοκος, αφού η αφήγησή του αφορά σε γεγονότα που για τους ακροατές ανήκουν στη σφαίρα του μύθου. Αντιθέτως, ο Οδυσσέας κλαίει ακούγοντας την αφήγηση περιστατικών που ανταποκρίνονται στην προσωπική του βιωμένη πραγματικότητα (στ. 531). Σπουδαιότατο όχημα που οδηγούσε στην αποδοχή της μουσικής παράστασης από το ακροατήριο ήταν η άριστη οπτική εντύπωση, τα ορώμενα, τα οποία επιμελούνταν οι εκάστοτε πομποί της παράστασης, φροντίζοντας ιδιαίτερα την εξωτερική τους εμφάνιση. Στην τέλεια μουσική παράσταση που πραγματοποιήθηκε κατά την αρχαϊκή εποχή στη συγκέντρωση των Ιώνων στη Δήλο (την οποία περιγράφει ο Ομηρικός Ύμνος στον Απόλλωνα) επικρατεί η ευφροσύνη καθώς πέρα από το τραγούδι και το χορό (149), τα μάτια όλων απολαμβάνουν τη διάχυτη ομορφιά (153) που κάνει τους πάντες ευδιάθετους (154). Στον ομώνυμο πλατωνικό διάλογο, ο ραψωδός Ίων στολίζει το σώμα του, για να φαίνεται όσο το δυνατόν πιο όμορφος (530, b 6-7). Η άριστη οπτική αίσθηση που οφείλει να εκπέμπει η μουσική παράσταση διασφαλιζόταν, αφού στην αρχαιότητα οι παραστάσεις πραγματοποιούνταν κατά τη διάρκεια της ημέρας, από το πρωί έως τη δύση του ήλιου. Συνεπώς το κοινό των παραστάσεων είχε τη μέγιστη δυνατή διαύγεια για να αξιολογήσει θετικά ή αρνητικά τις παραστάσεις.
|