Τι είναι τα βραβεία Όσκαρ; Τι εξυπηρετούν και σε ποιο αξιολογικό σύστημα βασίζονται τα μέλη της Ακαδημίας όταν φτιάχνουν τη λίστα με τους υποψηφίους και ακόλουθα βγάζουν τους νικητές; Ποια φιλοσοφία κρύβεται πίσω από τις αποφάσεις των άνθρωπων της Ακαδημίας, των ουσιαστικά υπεύθυνων για το μεγαλύτερο κινηματογραφικό «πανηγύρι» του κόσμου, όταν πρόκειται να προτείνουν και να βραβεύσουν ταινίες και τους συντελεστές τους; Εν ολίγοις τι εξυπηρετεί ο θεσμός της τρίτης (με πρώτες δύο το εμπόριο ναρκωτικών και το εμπόριο όπλων) πιο κερδοφόρας βιομηχανίας των ΗΠΑ;

Στην χώρα μας χρησιμοποιούμε την έκφραση «το ψάρι βρωμάει από το κεφάλι», σε περιπτώσεις που θέλουμε να κρίνουμε την λειτουργία κάποιας ομάδας, οποιουδήποτε τύπου. Στην συγκεκριμένη περίπτωση το κεφάλι της Ακαδημίας Κινηματογράφου και Επιστημών (AMPAS) απαρτίζεται από 5.800 μέλη, εκ των οποίων 1300 είναι ηθοποιοί (το ? του συνόλου σχεδόν) και όλα τα υπόλοιπα εκπρόσωποι των επιμέρους ειδικοτήτων που απαρτίζουν κάθε φορά την ομάδα των συντελεστών, που κατασκευάζει μία ταινία. Ο μη κερδοσκοπικός αυτός οργανισμός δημιουργήθηκε το 1927 και σήμερα μετράει 82 χρόνια ζωής. Έκτοτε, και κάθε χρόνο, στις αρχές Ιανουαρίου, τα χιλιάδες μέλη της Ακαδημίας λαμβάνουν μία έντυπη λίστα με τις εμπρόθεσμες υποβολές ταινιών (τέλος υποβολής είναι τα μεσάνυχτα της 31ης Δεκεμβρίου κάθε έτους) και σχεδόν ταυτόχρονα τα στούντιο, ή οι ανεξάρτητοι παραγωγοί, τους αποστέλλουν μία κόπια της ταινία τους. Και η διαδικασία ξεκινά...

Για να κάνουμε μια διεισδυτική ανάλυση στη φιλοσοφία βάσει της οποίας τα μέλη ψηφίζουν τους «καλύτερους» θα κάνουμε ένα μικρότερο ταξίδι πίσω στο χρόνο. Ας γυρίσουμε στο 1994 για λίγο. Στην τελετή που βράβευσε τις καλύτερες ταινίες που παράχθηκαν το 1993. Υποψήφιες ταινίες στην κατηγορία της «Καλύτερης» ήταν τα «Λίστα του Σίντλερ» (ιστορικό δράμα), «Ο Φυγάς» (περιπέτεια), «Εις το Όνομα του Πατρός» (επίσης ιστορικό, πολιτικό δράμα, αλλά ιρλανδικής/αγγλικής συμπαραγωγής), «Μαθήματα Πιάνου» (κοινωνικό εποχής) και «Τα Απομεινάρια μιας Μέρας» (επίσης ρομαντικό, κοινωνικό φιλμ εποχής). Ταυτόχρονα στις υπόλοιπες κατηγορίες υπήρχαν υποψηφιότητες για ταινίες όπως «Η Φίρμα» (αστυνομικό θρίλερ), το «Φιλαδέλφεια» (κοινωνικό δράμα), «Τα Χρόνια της Αθωότητας» (ρομαντική ταινία εποχής) και το «Jurassic Park» (περιπέτεια φαντασίας).

Σε γενικές γραμμές μπορεί να παρατηρήσει κάποιος πως σε αυτή τη πρόχειρη συνοπτική λίστα-αναφορά των υποψηφίων μπορούμε να βρούμε κάτι για όλα τα γούστα. Αν μαζευτούμε 10 σινεφίλ για να σχολιάσουμε αυτές τις ταινίες θα βρούμε κάποιες που μας άρεσαν και θα χαρακτηριζόταν η παρουσία τους «δίκαιη», ενώ ταυτόχρονα κάποιος άλλος θα είχε μια αντίθετη άποψη και θα έβρισκε κάποιες άλλες που ενώ είναι υποψήφιες σε κάποιες κατηγορίες, απουσιάζουν από κάποιες άλλες πιο βασικές που ίσως θα έπρεπε να είναι. Μην ξεχνάμε καταρχάς οτι πρωταρχικός στόχος της Ακαδημίας είναι το «αγοραστικό» κοινό της Αμερικής, λόγω της δημοσιογραφικής κάλυψης όλης αυτής της γιορτής και της προσμονής που χτίζουν, μιας και έχει γίνει πια κάτι σαν «η συνήθεια που έγινε λατρεία», τρόπος του λέγειν. Έτσι άμεσα ορίζεται και ο δεύτερος στόχος που είναι η ικανοποίηση όλης της γκάμας των θεατών με όσο το δυνατόν αντικειμενικά κριτήρια μπορούν να υπάρξουν μέσα σε αυτή τη διαδικασία, για να μην μείνει κανένας τελείως δυσαρεστημένος από τις επιλογές τους αλλά έστω και λίγο ικανοποιημένος με κάποιες από αυτές.

Φέτος είχαμε βασικούς ανταγωνιστές στις κύριες κατηγορίες τις ταινίες «Η Απίστευτη Ιστορία του Μπέντζαμιν Μπάτον» (κατηγορία... παραμύθι), «Slumdog Millionaire» (κοινωνικό), «Milk» (κοινωνικό, πολιτικό), «Σκοτεινός Ιππότης» (περιπέτεια), «Σφραγισμένα Χείλη» (ιστορικό δράμα), «Frost/Nixon» (πολιτικό) και «Αμφιβολία» (κοινωνικό). Δεκαπέντε χρόνια μετά το 1994 βλέπουμε ένα κοινό παρανομαστή, που είναι σχεδόν ταυτόσημος κάθε χρόνο, που ανακοινώνεται η λίστα. Όλοι οι μπροστάρηδες-υποψήφιοι καλύπτουν το βασικό μέρος της γκάμας του γούστου και της προτίμησης του σινεφίλ κοινού, που πηγαίνει, όποτε πηγαίνει, και αφήνει τον οβολό του στο ταμείο του εκάστοτε κινηματογράφου. Κοινώς οι υποψήφιες ταινίες εκτός από καλές πρέπει απαραιτήτως να ανήκουν και στα βασικά είδη προτίμησης της πλειοψηφίας των ανθρώπων που πηγαίνουν σινεμά.

Δεν υποννοώ την γνωστή καραμέλα «όλα γίνονται για τα λεφτά», ακόμα κι αν ισχύει κάτι τέτοιο (και σε τι ποσοστό βέβαια κάθε φορά) για την κινηματογραφική βιομηχανία. Λέμε μόνο ότι το σωστό επικοινωνιακά από μέρους της Ακαδημίας είναι το να μείνουμε όλοι ευχαριστημένοι με το μεγαλύτερο μέρος της λίστας των υποψηφίων. Αν συνυπολογίσουμε σε αυτό, το γεγονός ότι το ? όπως προαναφέραμε των μελών, που ψηφίζουν, είναι ηθοποιοί, καταλαβαίνουμε για ποιο λόγο οι πιο ανθρωποκεντρικές και βασιζόμενες σε ερμηνείες ταινίες είναι πιο πολλές σε σχέση με άλλες που έχουν να «πουν» πιο πολλά στο θεατή αλλά δεν θα τον κάνουν μετά να αγοράσει το περιοδικό που έχει εξώφυλλο τον υποψήφιο για Όσκαρ αστέρα του Χόλυγουντ. Και ταυτόχρονα καταλαβαίνουμε το γιατί ταινίες, επίσης όσο πραγματικά καλές κι αν είναι, που είναι περιπέτειες, βρίσκονται πάντα στη λίστα. Διότι ανήκουν στην κατηγορία του εύπεπτου και ψυχαγωγικού σινεμά (χωρίς να είναι μεμπτό ασφαλώς κάτι τέτοιο), το οποίο μεταφράζεται σε πολλές χιλιάδες χιλιάδων εισιτήρια κοινού, που αντιμετωπίζει πια το σινεμά όχι ως την 7η Τέχνη αλλά ως την 7η Ενασχόληση Ψυχαγωγικού Σκοτώματος Χρόνου. Αναλογιστείτε τις δύο υποψηφιότητες του Iron Man, μιας αξιόλογης ταινίας του είδους, που όμως θα έπρεπε να έχει και άλλους ανταγωνιστές στις τεχνικές κατηγορίες (π.χ. Incredible Hulk, Hellboy II), αλλά δεν είχε γιατί το σήκουελ του Iron Man είναι ήδη στα σκαριά!