Καλλιτεχνικό ρεύμα που αναπτύχθηκε στην Ευρώπη, ιδιαίτερα στην Ιταλία, τον 16ο αιώνα. Σύμφωνα με μια παλαιότερη αντίληψη, ο κλασικισμός της Αναγεννήσεως, παρουσιάζεται σαν κορύφωση της ισορροπίας και της τελειότητας, μετά από μια φάση πειραματισμών και έρευνας και ακολουθείται από μια φάση, εκζήτησης και πολυπλοκότητας. Ο Μανιερισμός τις μορφολογικές και ψυχολογικές της αρχές της ηρεμίας και της ευπρέπειας και κατέληξε σε εκφράσεις εφιαλτικές, επιτηδευμένες, που διατύπωναν με τρόπους περίπλοκους και συχνά αντιφατικούς τον κρυφό αισθησιασμό και την πνευματική και ηθική ανησυχία της εποχής.

Ο Βαζάρι αναφέρει, ότι οι καλλιτέχνες αυτοί υπήρξαν συχνά ιδιότροποι και παράξενοι, πότε τρομερά μισάνθρωποι και τρομοκρατημένοι από την ιδέα του θανάτου όπως ο Ποντόρμο, πότε επιρρεπείς στα μακάβρια θέματα όπως ο Ρόσσο που πήγαινε τις νύχτες και ξέθαβε νεκρούς, ο Φερρούτσι, που φορούσε γιλέκο από δέρμα απαγχονισμένου ανθρώπου και ο Μπαρτολομέο Τόρρι, ο οποίος για να μελετήσει την ανατομία, διατηρούσε στα δωμάτια, ακόμα και κάτω από το κρεβάτι του, μέλη και κομμάτια από ανθρώπινα σώματα που ρύπαιναν το σπίτι. Πότε οπαδοί της μαύρης μαγείας ή αλχημιστές όπως ο Ρούστιτσι, ο οποίος ζούσε μαζί με διάφορα ζώα και είχε ένα ειδικό δωμάτιο με οχιές και άλλα φίδια και ο Παρμιτζιανίνο που εγκατέλειψε την ζωγραφική για την αλχημεία.

Ο όρος Μανιερισμός είναι μοντέρνος και χρησιμοποιείται συχνά με υποτιμητική έννοια, αλλά στον 16ο αιώνα και αργότερα η λέξη «μανιέρα», δηλαδή «τρόπος» ήταν κοινή. Ο Μανιεριστής Βαζάρι χαρακτήριζε την ζωγραφική της εποχής του ως μοντέρνα μανιέρα. Η ανάγκη του καλλιτέχνη να υιοθετήσει έναν ορισμένο «τρόπο» ζωγραφικής προερχόταν από την πεποίθηση ότι την τελειότητα σε όλους τους τομείς της τέχνης την είχαν φτάσει μόνο οι τρείς μεγάλοι, ο Λεονάρντο ντα Βίντσι, ο Ραφαήλ και κυρίως ο Μιχαήλ Άγγελος. Οπότε στους μοντέρνους δεν απέμενε άλλο, παρά να μιμηθούν τους τρόπους τους. Από τα πρώτα περίφημα πρότυπα που χρησίμευσαν στους μανιεριστές για να αντλήσουν δείγματα, ήταν τα προσχέδια του Μιχαήλ Άγγελου και του Λεονάρντο ντα Βίντσι.

Μερικοί καλλιτέχνες δέχονταν μοιρολατρικά την άποψη, ότι οι μεγάλοι καλλιτέχνες είχαν ότι ήταν δυνατό να κατορθώσει η τέχνη και για αυτό το λόγο, πάσχιζαν να μάθουν όσα ήξερε ο Μιχαήλ Άγγελος και να μιμηθούν το ύφος του. Αντέγραφαν τα γυμνά του και τα έβαζαν στους πίνακές τους, αδιαφορώντας αν ταίριαζαν ή όχι.
Παρά τις αρχές τους, οι μανιεριστές δημιούργησαν πρωτότυπα και πολύ σημαντικά έργα. Μερικοί καλλιτέχνες προσπάθησαν να τους ξεπεράσουν στο πεδίο της ευρηματικότητας. Θέλησαν να ζωγραφίσουν εικόνες γεμάτες βαθιά νοήματα και σοφία δυσνόητη, που την καταλάβαιναν μόνο οι πιο βαθυστόχαστοι λόγιοι, που γνώριζαν το πραγματικό νόημα των αιγυπτιακών ιερογλυφικών. Άλλοι προσπαθούσαν να τραβήξουν την προσοχή κάνοντας τα έργα τους λιγότερο φυσικά και σαφή, λιγότερο απλά και αρμονικά από τα έργα των μεγάλων δασκάλων. Η ψύχωση των νέων καλλιτεχνών, να ξεπεράσουν τους κλασικούς, τους οδήγησε σε παράξενους και εξεζητημένους πειραματισμούς.