|
Γιάν βαν Άυκ - Jan van Eyck |
|
Συντάκτης: Ρουμπέκα Κατερίνα
|
|
Παρασκευή, 16 Σεπτέμβριος 2011 20:26 |
|
JPAGE_CURRENT_OF_TOTAL  Γιάν βαν Άυκ (Jan van Eyck), Φλαμανδός ζωγράφος (Μάαστριχτ 1390 ? Μπρύζ 1441). Ιδρυτής της φλαμανδικής αναγεννησιακής σχολής, σημειώνει τη μετάβαση από το υστερογοτθικό, μεσαιωνικό πνεύμα στην καινούρια νατουραλιστική όραση. Από το 1422 έως το 1425 εργάστηκε στη Χάγη, στην υπηρεσία του κόμη της Ολλανδίας Ιωάννη της Βαυαρίας. Αργότερα έγινε αυλικός ζωγράφος του Φιλίππου του Αγαθού, δούκα της Βουργουνδίας και με την ιδιότητα αυτή ανέλαβε πολλές διπλωματικές αποστολές, όπως την εκτέλεση της προσωπογραφίας της πριγκίπισσας Ισαβέλλας στην Πορτογαλία το 1428-1429. Για ένα διάστημα παρέμεινε στη Λίλλη, στον πύργο του Εσντέν και το 1432 εγκαταστάθηκε στην Μπρύζ συνεχίζοντας την γόνιμη δραστηριότητά του έως τον θάνατό του. Ορισμένοι υποστήριξαν ότι η τέχνη του βαν Άυκ κατάγεται άμεσα από την ζωγραφική του Μελχιόρ Μπρέντερλαμ και ιδίως από μερικές μικρογραφίες των αδερφών Λίμπουργκ στο ευχολόγιο του δούκα ντε Μπερρύ «Οι πλουσιότατες ώρες του δούκα του Μπερρύ» (1409-1416). (Πάνω αριστερά φωτογραφία: Αυτοπροσωπογραφία, 1433).
 Η Αγία Τράπεζα της Γάνδης με τα πλάγια φύλλα διπλωμένα, 1432Σε ορισμένες μικρογραφίες του «Βιβλίου των Ωρών» του Τουρίνου και του Μιλάνου (1420-1425) που αναγνωρίζεται ομόφωνα ότι είναι το παλαιότερο σωζόμενο δείγμα της τέχνης του βαν Άυκ, ο ζωγράφος έχει ήδη καθαρά απομακρυνθεί από αυτές τις δύο γοτθικής ακόμα νοοτροπίας πηγές, γιατί υποδηλώνει τον χώρο όχι πια μεταφορικά και συνοπτικά, αλλά με μια νέα εκπληκτική αίσθηση του πραγματικού. Τα χαρακτηριστικά αυτά γίνονται ευκρινέστερα στα επόμενα έργα του, την Παναγία στην Εκκλησία του Μουσείου Κάιζερ Φρειδερίκου του Βερολίνου (1425), το τρίπτυχο της Δρέσδης (1430), την Παναγία του Άιν Χωλ της Μελβούρνης (1433) και την Παναγία της Λούκκα του Κρατικού Ινστιτούτου Τέχνης της Φρανκφούρτης (1435). Οι βασικοί χαρακτήρες του νέου ύφους του βαν Άυκ, όπως η κατάκτηση ενός τρισδιάστατου χώρου με τη χρήση της ατμοσφαιρικής προοπτικής, η πλαστικότητα των όγκων και η ρεαλιστική εξατομίκευση των μορφών και του περιβάλλοντος, παρουσιάζονται τελείως ανεπτυγμένοι στο μεγάλο πολύπτυχο της Προσκυνήσεως του Μυστικού Αμνού, που είναι χωρισμένο σε είκοσι φατνώματα και φυλάσσεται στην εκκλησία του Αγίου Μπαβόν στη Γάνδη. Μια επιγραφή ζωγραφισμένη στο πολύπτυχο αναφέρει ότι το άρχισε ο Χούμπερτ βαν Άυκ και το τελείωσε ο αδερφός του Γιάν το 1432. Η ιστορικό-διαμάχη γύρω από την επιγραφή αυτή συνεχίζεται ακόμα. Η προσωπικότητα του Χούμπερτ είναι ιστορικά αμφισβητήσιμη και χάνεται μάσα στο μύθο.
 "Παναγία του βαν ντερ Παίλε", 1436Στο πολύπτυχο της Γάνδης η καλλιτεχνική ιδιοφυία του βαν Άυκ αποδίδει τις γυμνές μορφές του Αδάμ και της Εύας με ωμό ρεαλισμό, τις μορφές των δωρητών με δύο ολοζώντανες προσωπογραφίες και το φόντο της «Προσκυνήσεως του Αγγέλου» με ένα τοπίο βαθύ και φωτεινό. Άλλοι κορυφαίοι σταθμοί της τέχνης του είναι η «Παναγία του καγκελαρίου Ρολέν» (1436), όπου η ατμοσφαιρική προοπτική, σε συνδυασμό με τις αξίες του φωτός και του χρώματος, ανοίγει μέσα από τις μνημειακές μορφές του πρώτου επιπέδου ένα άλλο θαυμάσιο τμήμα τοπίου και η «Παναγία του βαν ντερ Παίλε» (1436). Εδώ η ίδια καλλιτεχνική έμπνευση του καλλιτέχνη, απαλλαγμένη από μυστικές εξάρσεις, αποτυπώνεται με εκφραστική αυστηρότητα στα πρόσωπα και στα πράγματα. Οι προσωπογραφίες του επαναλαμβάνουν τις κύριες αρετές του, τη μεγάλη ικανότητα να εξατομικεύει και την άρνηση του ιδανικού κάλλους. Τα πιο εντυπωσιακά έργα του, εκείνα από τα οποία άντλησαν την έμπνευσή τους οι καλύτεροι προσωπογράφοι του αιώνα, είναι ο επονομαζόμενος «Τιμόθεος» (1432), ο «Άνθρωπος με το σαρίκι» (1433), η προσωπογραφία της Μαργαρίτας βαν Άυκ, συζύγου του ζωγράφου (1439) και το «Ζεύγος Αρνολφίνι» που προβάλλεται σε έναν φωτεινότατο εσωτερικό χώρο, στον οποίο η ακρίβεια και των ελάχιστων λεπτομερειών συνδυάζεται με μεγάλη συνθετική δεξιοτεχνία.
Ο βαν Άυκ ανοίγει τον δρόμο στην καινούρια πορεία της φλαμανδικής ζωγραφικής, στην ίδια εποχή που ο Μαζάτσιο στη Φλωρεντία ανανεώνει με τις αναγεννησιακές ιδέες την ιταλική ζωγραφική. Αυτοί οι δύο καλλιτέχνες υπήρξαν οι πρωτοπόροι μιας νέας θεωρήσεως της ζωής και της τέχνης στην Ευρώπη. Οι διαφορές τους ήταν στο ότι ο Μαζάτσιο επέβαλε στην πραγματικότητα ένα αυστηρό νοητικό μέτρο με κεντρικό όραμα τον άνθρωπο, ενώ ο βαν Άυκ δέχτηκε την πολλαπλότητα της πραγματικότητας μέσα στην ενότητα του φωτός, χωρίς να προκατασκευάζει ιεραρχίες. Αυτές οι δύο αντιθετικές θέσεις προδιαγράφουν την ανοδική τροχιά δύο διαφορετικών αναπαραστατικών πολιτισμών, από την Αναγέννηση έως τον 17ο αιώνα.
|
